કૃષ્ણ કમળ: મહાભારત કથાનું પુષ્પીય પ્રતીક કૃષ્ણ કમળ માત્ર એક સુંદર ફૂલ નથી, પરંતુ તે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં મહાભારતની દિવ્ય કથા સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલું છે. આ ફૂલની અનોખી રચનામાં જ મહાભારતના પાત્રો અને ઘટનાઓનો પ્રતીકાત્મક અર્થ છુપાયેલો છે. તેની પાંચ પાંખડીઓ પાંચ પાંડવો (યુધિષ્ઠિર, ભીમ, અર્જુન, નકુલ અને સહદેવ)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ધર્મ અને ન્યાયના પક્ષધર હતા. ફૂલની અંદરના અસંખ્ય (લગભગ સો) પાતળા તાંતણા (ફિલામેન્ટ્સ) સો કૌરવો (દુર્યોધન અને તેના ભાઈઓ)નું પ્રતીક છે, જેઓ અધર્મના માર્ગે હતા. મધ્યમાં રહેલા ત્રણ દોરા (સ્ટીગ્મા) સૃષ્ટિના ત્રિમૂર્તિ – બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ – નું સૂચન કરે છે. જ્યારે, કેન્દ્રમાં દેખાતો ગોળાકાર ભાગ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના સુદર્શન ચક્રનું પ્રતીક છે, જે ધર્મની રક્ષા અને દુષ્ટતાના સંહારનું દૈવી શસ્ત્ર છે. આમ, કૃષ્ણ કમળ પ્રકૃતિમાં જ દૈવી અને ઐતિહાસિક કથાનું એક જીવંત પ્રતિબિંબ પૂરું પાડે છે, જે સુંદરતા સાથે ઊંડો આધ્યાત્મિક સંદેશ આપે છે.